»
پنجشنبه 23 مرداد 1399 شمسی
Thursday 13 August 2020 GMT
پنجشنبه 8 نوروز ما 1594 دیلمی
  منوی اصلی
Skip Navigation Links
درباره ديلمستانExpand درباره ديلمستان
چند رسانه ايExpand چند رسانه اي
زبان Expand زبان
سايت بره سر
الموت من
در سياهكل
منجيل نيوز
لوشان
رودبار آنلاين
شكوفه هاي زيتون
شميران
البرز
سولقان
كن
رودسري ها
طالقان
اشكور
نواي رودبار
 
   شرح مطلب
 مستنداتي درباره زبان ديرين آذربايجان
رسانه ديلمستان , یکشنبه 24 آذر 1398 ساعت 10:13

 ابن نديم از پژوهشگران و نويسندگان سده هاي مياني در کتاب الفهرست که غالب مناطق مدين (مناطق جغرافيايي شمال غربي شبه جزيره ي عربستان) و ايران باستان شامل مناطقي که امروزه جمهوري آذربايجان خوانده مي شوند، به يک زبان سخن مي گفتند. همچنين از پژوهشگر برجسته عبدالله بن مقفع نقل مي کند:


«زبان باستاني ايرانيان فهلوي (پهلوي)، دري، خوزي، پارسي، و سرياني است. ليکن فهلوي از واژه فهلوه گرفته شده است و فهلوه نامي است که به پنج منطقه گفته مي شود که عبارتند از: اصفهان، ري، همدان، ماه-نهاوند، و آذربايجان».


سپس مي افزايد، دري زبان رسمي دربار است که اصالتا متعلق به خراسان و بلخ و مناطق شرقي ايران است؛ پارسي زبان موبدان زرتشتي است و از فارس مي آيد؛ خوزي متعلق به خوزستان و زبان غير رسمي دربار است؛ و سرياني در ميان رودان رايج است.


مورخين و نويسندگان مشهور ديگري مانند طبري، ابن حوقل، استخري، مقدسي، يعقوبي، مسعودي، و مستوفي قزويني نيز اين نظريه را تاييد کرده اند. همچنين خوارزمي در فصل ششم از جلد ششم کتاب مفاتيح العلوم به اين مساله اشاره نموده است.


پژوهشهاي ريشه و تبارشناسي همچنين اثبات مي کنند که گويشهاي کنوني از باکو تا خلخال و سمنان، همگي از يک زبان يکسان نشات گرفته است. به بيان ديگر، زبان باستاني مردم آذربايجان، زباني بوده است که در دوران مادها در ايران استفاده مي شده است (1)


از ياقوت حموي، مورخ سده هاي مياني نيز واژه ي العجم الاذريه (به معني ايراني-آذري) را در کتاب معجم الادباء و معجم البلدان بکار برده است. در منابع ديگر مانند صوره الارض از ابن حوقل احسن التقاسيم از مقدسي و مسالک و ممالک از استخري نيز ذکر شده است که مردم آذربايجان به زبان‌هاي ايراني سخن مي گفته اند که قاعدتا بايد مربوط به پيش از ورود زبان ترکي به آذربايجان بوده باشد. همچنين طبري در سال 235 هجري خبر از اشعاري در مراغه مي دهد که به زبان پهلوي سروده شده اند. برخي از شاعران آذربايجاني نيز مانند قطران تبريزي (درگذشته 465 هجري) از واژه هاي پارسي و پهلوي براي توصيف زبانشان استفاده مي کرده اند.


حمدالله مستوفي، مورخ مشهور از اين نيز فراتر مي رود و مي گويد که حتي گويشهاي مختلفي از پهلوي در مناطق مختلف آذربايجان بکار مي رفته است. وي در کتاب تاريخ گزيده، هشت شعر از منطقه ي آذربايجان مي آورد و آنها را اهل الشعر من العجم (اشعار ايراني) مي نامد که تماما به زبانهاي ايراني هستند. امروزه دو زبان دري و پهلوي باهم ترکيب شده اند و نسخه ي ايراني دري را بوجود آورده اند که اين امر به دليل مهاجرت پيشينيان ايرانيان از شرق به غرب بوده است.


بايد اشاره کرد که منابع و اسناد از منطقه اي آذربايجان که به زبان پهلوي نگاشته شده باشند بسيار گسترده و فراوان هستند. به گونه اي که جاي شک باقي نمي گذارند که پيش از ورود ترکان به آذربايجان، زبان مردم اين منطقه زبان پهلوي بوده است. علاوه بر اين، بسياري از واژه هاي ترکي آذربايجاني امروزي نيز ريشه ي پهلوي دارند (2-6)


امروزه اين نظريه پذيرفته شده است که زبان ترکي در آذربايجان پيش از دوران صفوي جايگزين زبان پهلوي شد و احتمالا با ورود سلجوقيان به اين منطقه و به تدريج اين روند شکل گرفت. البته برخي از مورخين بر اين نظر هستند که زبان پهلوي حتي تا قرن هفدهم ميلادي نيز در تبريز بکار مي رفته است (7). حتي اوليا چلبي، پژوهشگر ترک دوران عثماني (1611-1682) نيز اين نکته را در کتاب سياحتنامه ي خود ذکر مي کند. وي همچنين عنوان مي کند هنگام سفر به مناطق مختلف متوجه شده که اشخاص داراي منزلت بالاي اجتماعي در نخجوان و مراغه به زبان پهلوي سخن مي گفتند


 منابع:


1: احسان يارشاطر – مجله ي دانشکده ي ادبيات – دانشگاه کلمبيا – شمارگان 1-2 - ص35-37


2: مهيار نوابي – نشريه ادبيات تبريز


3: نجيب الدين همداني – فرهنگ کمال الدين تفليسي


4: نجيب الدين همداني – عجايب المخلوقات


5: مجمع التواريخ و القصص


6: اسکندرنامه قديم


7: حافظ حسين تبريزي – روضات الجنان

   نظرات



   ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :   (الزامی) 
پست الکترونیکی :   
وب سایت :   
متن نظر :   
    info@deilamestan.com   
  ديگر مطالب
شايد برخي ها ندانند که پدران سياهکلي ها چه کساني بوده اند
همنشيني بانوان در ييلاقات جيرنده عمارلوي رودبار، اوايل دهه چهل
نوازندگان مارليک، قدمت پنج هزار سال
زنان روستاي ديلمي نشين انبوه، خياطاني چيره دست
روستاي هير مست از شکوفه هاي طلايي زغال اخته
قله بُزابُن (يا بزاکوه = به معناي جايگاه بزهاي وحشي)
ديلمستان در کتاب حدودالعالم
معرفي کتاب
کول سواري با چادرشب
بيمارستان‌ها و درمان‌گاه‌ها در دوران ديلمي ها
طبيعت روستاي چمل خورگام رودبار
دروازه قرآن يادگاري از امير بزرگ ديلمي در شيراز