»
پنجشنبه 23 مرداد 1399 شمسی
Thursday 13 August 2020 GMT
پنجشنبه 8 نوروز ما 1594 دیلمی
  منوی اصلی
Skip Navigation Links
درباره ديلمستانExpand درباره ديلمستان
چند رسانه ايExpand چند رسانه اي
زبان Expand زبان
سايت بره سر
الموت من
در سياهكل
منجيل نيوز
لوشان
رودبار آنلاين
شكوفه هاي زيتون
شميران
البرز
سولقان
كن
رودسري ها
طالقان
اشكور
نواي رودبار
 
   شرح مطلب
 كلمات
نويسنده و پژوهشگر: ابوذر ملک پور وسکلايه جي , چهارشنبه 11 دی 1398 ساعت 9:31

بولوش: تمشک، اصلاً بوروش بوده است که ميوه ي بور را بوروش (=بولوش) گويند، در زبان ديلمي بوته ي خاردار و خزنده ي ميوه ي تمشک را بور مي نامند که در زبان گيلکي گمار(گومار) ناميده مي شود، ولي گيل ها تمشک را وَلَش گويند که ساده شده ي همان بولوش يا بوروش ديلمي ست، دقت گردد که خود کلمه تمشک که در پارسي استفاده مي شود از لغت تموش که در گالش هاي ديلمي متداول مي باشد برداشته شده و وجه تسميه روستاي درتموش شهرستان أملش هم از همين لغت پيروي مي کند. درلغت نامه ناظم الاطباء يا فرهنگ نفيسي نوشته شده: «تموش: بزبان مردم ديلم خار جنگلي متبرک است.»حکيم محمد مؤمن ديلمي تنکابني در کتاب تحفة المؤمنين نوشته «تموش:اسم ديلمي عليق است...»


گَل بوروش: توت فرنگي جنگلي يا به عبارتي ديگر تمشک خاکي= زميني به زبان ديلمي "گل بوروش" گفته مي شود که در زبانِ گيل هاي ديلمِ خاصه ي ولايت لاهيجان تاريخي (که شامل بلوک رودسر و چافجير و چاف و چمخاله و لنگرود و شمال سياهکل و کوچان=آستانه اشرفيه و حسن کياده= کياشهر و ناصر کياده و لشت نشا بوده است) «چيم پيل» ناميده مي شُد،*مثل اينکه بلوک لشت نشا  قديم در سمت راست کرانه ي  سپيدرود يعني درشرق گيلان کنوني جاي داشته است و مرکزش جورشهر در همسايگي دريا از جمله حاصلخيزترين بخشهاي ولايت لاهيجان محسوب مي گرديد.(رجوع کنيد به رويه ي 14 سرزمين گيلان نوشته ي آلکساندر خودزکو)


گوراب: به کانون اقتصادي و سياسي واداري يک ناحيه درگيلان و ديلمستان قديم که اميره نشين بوده است گوراب مي گفتند، مانند کهنه گوراب املش؛ اين کلمه ازلحاظ لغوي هم معنا با لغت يوناني Η αγορ = I agora


Αγορ ||= Agorá هِأگورا || اَگورا مي باشد که به معني بازار و بازارچه است.


کوچان: نام پيشين شهرآستانه اشرفيه بوده است و طبق تحقيقات دکتر افشين پرتو اين نام برگرفته از نام قوم کوچ است که در سده ي سوم هجري از کوه هاي ديلم به دو سوي سپيدرود بار انداختند که باشندگانِ کوچ هاي نشسته برغرب سپيد رود را که  گويا سپاهيان قوم کوچ بودند کوچ اسپهان (کوچصفهان) ناميده اند و باشندگان نشسته بر کرانه ي شرق سپيد رود را کوچان نام نهادند؛ «کوچ+ان=کوچان: جايگاه کوچ» _ «کوچ+اصفهان=کوچصفهان: لشگرگاه کوچ» نگاه کنيد به پِي نوشت دو رويه ي 32 و 60 کتاب تاريخ گيلان و ديلمستان تصحيح تحشيه افشين پرتو؛ تکرار محله هاي منطقه ي املش کنوني در کوچان؛ مثل چهارده و خود أملش در کِيسُم، و ارتباط بين چورکلايه ي املش با چورکوچان درآستانه اشرفيه امروزي و مشترکات ديگرتر اين احتمال را هستي مي دهد که قوم کوچ از سرزمين املش ِ ديلمان به دو سوي سپيد رود بار انداخته اند؛ کِيسُم از نامش پيداست جزء ديلم خاصه بوده که در بعداز اسلام جزء متصرفات گيلان قرار گرفته است؛ نام أملش کِيسُم امروزه أمْشَل کِيسُم گفته مي شود که اگر به صفحه ي 151 يا 331 کتاب أخبار أئمة الزيدية في طبرستان و ديلمان و جيلان که يکي از قديم ترين متون هاي تاريخي ست، بنگريم: داستان امام أبورضي با پسوند کِيسُمي در مسجدي از مساجد گيلان در روستايي که آنها مي گفتند أملش، نوشته شده است؛ که نشان مي دهد نام قديم أمشل کِيسُم، أملش کِيسُم بوده است که احتمالاً اين نام يادگار آل جوي ديلمي از سرزمين املشِ ديلمان مي باشد؛ و نشان مي دهد که ما دو أملش داشتيم، أملش ديلمان که امروزه بنام شهرستان املش معروف، و در گذشته سرزميني بزرگتري از اکنونش بوده است؛ و قريه ي أملش جلگه ي ديلمِ خاصه در شرق گيلان کنوني =أملشِ گيلان که نام روستايي بوده در کِيسُم و مسجدي داشته که امام ابورضا حسيني کيسمي(امام ابورضي کِيسُمي) پس از سال 490 هـ.ق درآن روستاي أملش گيلان جايگاه و پيرواني داشته و سخنراني مي کرده و ابورضي در همان بلده کِيسُم هم فُوت کرده است و امروزه همان روستاي أملش کيسم وجود دارد و أمشل کيسم ناميده مي شود.*دقت شود که تبديل أملش به أمشل عينهو تبديل «تيم جان» به «تمي جان» است همچنانکه  نام قديمي امشل کيسم أملش کِيسُم بوده، نام قديم تميجان: تيمجان بوده است- يا کلمه قُفْل در زبان مردم رِي و تهران "قُلْف" گفته مي شود، يا مَلَخ به اَرمني مَخَل ناميده مي شود که بحث جابجائي حروف مطرح است.


برخي از کلمات  ديلمي و پارسي که حروف در آن ها جابجا شده است عبارت اند از:


توربه = توبره|| خوفوس = فوخوس|| گاروس=گاورس : گياه جارو|| دورُغ = دروغ|| کِفْت = کِتْف|| وَفر= وَرْف = برف|| نُخْسه = نُسْخه|| دَلْخ = دَخْل ||و شايد: کاس = سکا


 منابع:


_دهخدا، علي اکبر، (1377)، لغت نامه ي دهخدا، ناشر: مؤسسه ي انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم از دوره ي جديد؛


_مومن حسيني تنکابني، مير محمد، (1397)، تحفه المومنين ( تحفه حکيم مومن )، ناشر: سفير اردهال، چاپ اول؛


_خودزکو آلکساندر ، (1354)، سرزمين گيلان ترجمه ي سيروس سهامي، تهران، انتشاران پيام، چاپ اول


_کشوردوست + فاخته، عليرضا + قربان، (1385)، گيلانشهرها، رشت، انتشارات وارسته، چاپ اول؛


_مرعشي، سيّدظهيرالدين، (1395)، تاريخ گيلان وديلمستان تصحيح و تحشيه افشين پرتو، رشت، نشرفرهنگ ايليا، چاپ نخست؛


_مادلونگ، ويلفرد، (1987)، أخبارائمَّه الزَّيديه في طَبَرِستان ودَيلمـَان وجِيلان، بيروت-لبنان، مرکز آلماني مطالعات شرقي دارالنشر فرانتز اشتاينر، چاپ اول؛

   نظرات



   ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :   (الزامی) 
پست الکترونیکی :   
وب سایت :   
متن نظر :   
    info@deilamestan.com   
  ديگر مطالب
شايد برخي ها ندانند که پدران سياهکلي ها چه کساني بوده اند
همنشيني بانوان در ييلاقات جيرنده عمارلوي رودبار، اوايل دهه چهل
نوازندگان مارليک، قدمت پنج هزار سال
زنان روستاي ديلمي نشين انبوه، خياطاني چيره دست
روستاي هير مست از شکوفه هاي طلايي زغال اخته
قله بُزابُن (يا بزاکوه = به معناي جايگاه بزهاي وحشي)
ديلمستان در کتاب حدودالعالم
معرفي کتاب
کول سواري با چادرشب
بيمارستان‌ها و درمان‌گاه‌ها در دوران ديلمي ها
طبيعت روستاي چمل خورگام رودبار
دروازه قرآن يادگاري از امير بزرگ ديلمي در شيراز